Employee Stock Option / Quyền Mua Cổ Phiếu Dành Cho Nhân Viên

Quyền mua cổ phiếu là một quyền chọn mua mà một công ty dành cho thành viên công ty đối với cổ phiếu của chính công ty đó như là một hình thức trả thù lao phi tiền mặt. Một số hạn chế đối với quyền chọn này đều nhằm mục đích gắn chặt quyền lợi của những người nắm quyền chọn này với các cổ đông khác của công ty, kích thích họ làm việc tốt hơn, cống hiến nhiều hơn cho công ty. Quyền mua cổ phiếu thường dành cho các nhà quản trị như là một phần trong chế độ lương bổng của họ. Các doanh nghiệp mới thành lập, làm ăn chưa có lãi, có thể sử dụng quyền mua cổ phiếu để trả lương cho nhân viên thay vì sử dụng tiền mặt. Ngoài ra trong một số trường hợp ngoại lệ, quyền mua cổ phiếu cũng có thể được dành cho các đối tác ngoài doanh nghiệp như nhà cung cấp, nhà tư vấn, các luật sư... Quyền mua cổ phiếu cũng giống như các quyền chọn mua khác, trừ một số điểm sau: Thông thường thì giá thực hiện phải được ấn định vào ngày mà công ty dành cho nhân viên quyền mua cổ phiếu này. Tuy nhiên trong thực tế, nhiều công ty đã tự động lùi thời gian của quyền chọn mua này về một thời điểm trước đó khi giá cổ phiếu thấp hơn, bằng cách này người có quyền chọn mua sẽ đã có lợi ngay khi nhận được quyền. Hoặc theo một cách khác, quyền mua cổ phiếu thường được dành cho các thành viên công ty trước khi công bố một thông tin tốt, có khả năng sẽ đẩy giá cổ phiếu lên. Ví dụ: giá cổ phiếu X hôm nay là $15/cp, cách đây 5 ngày là $12/cp. Hôm nay là ngày công ty trả lương cho CEO của mình bằng quyền chọn mua cổ phiếu, nếu tính theo hiện giá thì công ty chỉ cho anh ta quyền chọn mua với giá $15/cp. Tuy nhiên bằng việc ghi lùi ngày trả quyền chọn về 5 ngày trước, công ty đã cho phép CEO này được mua với giá $12/cp, lãi 3$/cp. Mỗi quyền mua cổ phiếu lại có một khoảng thời gian chặn dưới nhất định, mà sau khoảng thời gian này người nắm quyền mới được phép thực hiện quyền mua của mình. Khoảng thời gian này ngắn dài tuỳ từng công ty, nhưng thường là trên 2 năm. Quyền mua sẽ chỉ có hiệu lực chừng nào người nắm quyền còn là nhân viên của công ty. Vì vậy mà quyền mua cổ phiếu đôi khi được ví von với cái cùm tay bằng vàng (tương tự như cái bắt tay bằng vàng hay cái dù bằng vàng). Nhiều nhân viên sẽ có cảm giác bó buộc trước những thời hạn quá dài như vậy cho dù họ không có ý định rời khỏi công ty. Với các công ty chưa được niêm yết công khai, thì quyền mua cổ phiếu về lý thuyết là không thể thực hiện được (do đó nó không có giá trị gì) cho đến khi công ty bị thâu tómhoặc được niêm yết công khai lần đầu (IPO). Quyền mua cổ phiếu là không thể chuyển nhượng được, trừ trường hợp người hưởng quyền chết, thì vợ hoặc chồng người đó được thừa kế toàn bộ quyền mua cổ phiếu có thể thực hiện (quyền mua đã đến hạn). Việc sử dụng quyền mua cổ phiếu để trả lương cho nhân viên có một số điểm lợi và hại như sau: Lợi: Công ty không phải sử dụng đến tiền mặt để trả lương, trong khi tiền mặt là thứ các công ty rất cần, đặc biệt là giai đoạn đầu Người nắm quyền mua cổ phiếu không phải đóng thuế thu nhập cho đến khi quyền mua được thực hiện, do đó tỉ lệ thuế trên thu nhập giảm đi Khi giá cổ phiếu lên, nhân viên sẽ có động lực làm việc hăng say nhiệt tình hơn Quyền mua cổ phiếu trói chặt quyền lợi của người nắm quyền với công ty, do đó giữ chân được những vị trí quan trọng trong công ty. Hại: Khi giá cổ phiếu giảm, gây tâm lý tiêu cực cho nhân viên nắm quyền mua cổ phiếu Khuyến khích giới lãnh đạo ra quyết định để công ty mua ngược cổ phiếu trên thị trường nhằm nâng giá cổ phiếu lên (vì họ có quyền mua cổ phiếu) thay vì trả cổ tức (vì cổ tức trả trên cổ phiếu, chứ không được trả cho quyền chọn mua), gây thiệt hại cho cổ đông.