Positive Feedback / Negative Feedback / Phản Ứng Thuận Chiều / Nghịch Chiều

Phản ứng thuận chiều là cách thức phản ứng của những người tham gia thị trường trước những biến động theo hướng làm cho những biến động ấy càng mạnh hơn. Ngược lại, phản ứng nghịch chiều trước những biến động của thị trường có xu hướng là giảm biến động đó. Ví dụ: trên thị trường chứng khoán giá một cổ phiếu X tăng liên tục từ $10 lên, $20, $30,... các nhà đầu tư cho rằng cổ phiếu này còn tăng giá mạnh hơn nữa và tiếp tục mua vào đẩy cầu lên cao, và làm cho giá còn cao hơn nữa. Đó là phản ứng thuận chiều. Ngược lại, khi giá X lên cao, nhà đầu tư nhận thấy rằng P/E của nó đã tăng đến mức vô lý và đi tìm cổ phiếu khác, làm cho cầu giảm và giá giảm. Đây là phản ứng nghịch chiều. Kết quả của phản ứng thuận chiều luôn được nhân lên nhiều lần khiến một biến động nhỏ của thị trường cũng có thể gây ra một thay đổi lớn. Phản ứng thuận chiều sẽ đẩy toàn bộ thị trường vượt xa khỏi điểm cân bằng ban đầu của nó, khuếch đại tín hiệu ban đầu của thị trường, và cuối cùng gây ra một hiệu ứng bùng nổ với cấp số nhân. Do đó phản ứng thuận chiều là một cơ sở để người ta giải thích cho những giai đoạn bùng nổ kinh tế quá mức dẫn đến sụp đổ, thường gọi là bong bóng kinh tế. Nếu như phản ứng thuận chiều làm thị trường bị đẩy xa khỏi điểm cân bằng thì phản ứng nghịch chiều có xu thế kéo thị trường trở lại mức cân bằng. Do vậy phản ứng nghịch chiều có xu hướng chống lại biến động, duy trì sự ổn định, cân bằng trên thị trường.