No-par Value-stock / Cổ Phiếu Không Mệnh Giá

Cổ phiếu mà chúng ta biết đến thường là cổ phiếu có mệnh giá - tức là giá trị được ghi trên bề mặt cổ phiếu. Trong khi đó, một loại cổ phiếu không kém phần thịnh hành và thậm chí có phần áp đảo cổ phiếu có mệnh giá trên thị trường thế giới hiện nay, đó là cổ phiếu không có mệnh giá. Cổ phiếu không mệnh giá là loại cổ phiếu không ghi giá trị trên bề, tất nhiên không đồng nghĩa với việc nó không có giá trị gì. Đối với cổ phiếu này, chỉ tồn tại khái niệm thị giá - tức là giá cả của loại cổ phiếu này trên thị trường do cung và cầu quyết định. Khi các nhà đầu tư chơi loại cổ phiếu này, họ không có căn cứ là mệnh giá để làm mốc đặt lệnh mua bán cổ phiếu ban đầu. Chính vì vậy hoàn toàn họ dựa vào các chỉ số của phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật, nói đơn giản là có thể dựa vào kỳ vọng của thị trường đối với khả năng sinh lợi nhuận của công ty (P/E), tình hình kinh doanh hiện tại, uy tín của công ty. Tại sao các công ty lại phát hành cổ phiếu không mệnh giá? Có nhiều lợi ích đối với công ty khi phát hành loại cổ phiếu này. Cổ phiếu không có mệnh giá cho phép công ty linh hoạt trong việc định giá cho lần phát hành cổ phiếu tiếp theo và công ty cũng giảm trách nhiệm đối với cổ đông nếu cổ phiếu không mệnh giá này xuống giá trên thị trường. Để hình dung rõ hơn về loại cổ phiếu này, chúng ta hãy tìm hiểu qua về các quy định trong Bộ Luật Thương mại Nhật Bản về chúng, và luật của Việt Nam về công ty cổ phần và cổ phiếu cũng có nhiều điểm tương đồng với Luật này. Trước năm 2001, Bộ Luật Thương mại Nhật Bản quy định tại Điều 199 cho phép công ty phát hành hai loại cổ phiếu - có ghi mệnh giá và không ghi mệnh giá. Về nguyên tắc, các công ty không được bán "cổ phiếu có mệnh giá" với giá thấp hơn giá trị được ghi trên bề mặt cổ phiếu. Do đó, cổ phiếu không có mệnh giá ra đời nhằm mục đích giúp các công ty huy động thêm vốn khi gặp khó khăn về tài chính. Đơn cử một công ty cổ phần A sắp thành lập và dự định phát hành cổ phiếu có mệnh giá là 500 yên/cổ phiếu. Vốn của công ty là 100.000 yên. Vậy công ty có 200 cổ phiếu. Công ty A trong quá trình hoạt động có thể lỗ hoặc lãi. Nếu lỗ thì giá cổ phiếu sẽ xuống, có thể dưới mức 500 yên và nếu công ty cần thêm vốn thì không thể phát hành thêm cổ phiếu có mệnh giá và bán chúng với giá thấp hơn giá 500 yên. Và vì vậy công ty sẽ phát hành cổ phiếu không có mệnh giá, sáng lập viên xác định giá bán 500 yên hoặc thấp hơn là 480 yên để thu hút nhiều người mua hơn. Tuy nhiên, cho đến năm 1999, chỉ có hơn 10 công ty ở Nhật phát hành loại cổ phiếu này. Lý do làm cho các công ty e ngại phát hành loại cổ phiếu này là việc phát hành chúng sẽ là dấu hiệu cho thấy công ty đang gặp khó khăn về tài chính, ảnh hưởng đến uy tín của công ty. Như vậy, ý định của các nhà làm luật về cổ phiếu không có mệnh giá đã không đạt được. Hoạt động đầu tư vốn và huy động vốn bị cản trở. Do đó, 8/2001, Bộ Luật Thương mại của Nhật đã loại bỏ cổ phiếu có mệnh giá. Điều 199 được sửa thành: cổ phiếu của công ty cổ phần chỉ có thể dưới dạng cổ phiếu không có mệnh giá. Khi phát hành cổ phiếu mới hoặc khi phát hành cổ phiếu thành lập công ty, Đại hội đồng cổ đông hoặc Đại hội đồng cổ đông sáng lập phải quy định giá bán ban đầu, đây được coi là thị giá ban đầu của cổ phiếu. Sau đó, giá này sẽ do cung và cầu của thị trường điều chỉnh. Hiện tại, việc cho ra đời loại cổ phiếu này ở Việt Nam còn quá sớm và có thể lặp lại thất bại của các công ty Nhật Bản. Chúng ta cần thời gian để ban hành đầy đủ và sát thực tế hơn nữa các quy định pháp luật về cổ phiếu đặc biệt này để thị trường chứng khoán VN vượt qua giai đoạn trứng nước và người dân nói chung, giới kinh doanh nói riêng hiểu và sử dụng (không chỉ là biết) về cổ phiếu này.